بیات مستعلی بیگ
در مورد ایل بیات و تبار بیات ها می باشدبیات مستعلی بیگ
در مورد ایل بیات و تبار بیات ها می باشدابنیه بیات ها
ابنیه بیات ها
در این مطلب به معرفی ابنیه و سازه های احداث شده توسط بیات ها
در ایران می پردازیم
شیراز :
به دلیل حضور طایفه بیات آغ اولی در شیراز که مدت
حضورشان در شهر شیراز از زمان عادلشاه افشار تاکنون بوده است
که چندین قرن می باشد
در شهر شیراز دارای آثاری می باشند که آن ها را بیان می کنیم :
1_ خانه های ثبتی در آثار ملی ایران واقع در محله بیات شیراز شامل :
خانه بیات به شماره ثبتی 3064
خانه شیرزاد بیات به شمار ثبتی 6072
2_ ساخت دیوار دفاعی اطراف شهر شیراز که در
زمان عادلشاه افشار توسط صالح خان بیات بیگلر بیگی منطقه فارس و
و خان تیره بیات آغ اولی در آن زمان ایجاد گردید
3_ برج ساعت حرم حضرت سید علاالدین حسین معروف به
آستانه ساخته شده توسط
مرحوم حاج قنبرعلی بیات پور از طایفه بیات قارا اولی
4_ قلعه عباس قلی خان بیات واقع در حوالی روستای جرغه قره بلاغ فسا
(رجوع شود به کتاب ایل اینانلو در گذر زمان نوشته استاد خرم احسانی
جلد دوم صفحات 495 الی 500)
ماکو :
در شهر ماکو در آذربایجان غربی طایفه ای از بیات ها ساکن می باشند
که در این شهر از قدیم دارای موقعیت اجتماعی ممتازی بوده اند
لذا از آن ها بناهایی به یادگار مانده است
1_ "کاخ باغچه جوق" ساخته شده توسط
مرتضی قلی خان اقبال السطنه ماکویی ملقب به سردار ماکو
که از طایفه بیات بوده است
منبع عکس :http://www.beytoote.com/iran/bastani/introducing1-mako-museum.html
2_عمارت کلاه فرنگی ماکو ساخته شده توسط
علی قلی خان بیات ماکویی
3_ ساختمان قلعه جوق این بنا در نزدیکی " کاخ باغچه جوق " قرار دارد
و توسط مرتضی قلی خان اقبال السلطنه ماکویی ملقب به سردار
ماکو که از بیات های شهر ماکو بوده ساخته شده است و چون حکمران
محلی منطقه ماکو در آن زمان بود از قلعه جوق به عنوان سربازخانه
استفاده می شده است
4_خانه علی خان بیات ماکو
خانه علی خان بیات با قدمت حدود یکصد و پنجاه سال،
سالم ترین خانه قدیمی شهر ماکو است و از کلیه فضاهای داخلی آن
با کاربری مسکونی استفاده می شود.
علی خان یکی از خوانین ماکو بود و به دستور خود و با استفاده
از استادکاران و وسایل روسی این خانه و خانه مجاور (خانه پست) را ساخت.
این بنا در حیاطی به مساحت تقریبی پنج هزار و ششصد متر مربع
قرار دارد
5_ ساختمان بانک ملی ماکو
این بنا در خیابان سعدی شهر ماکو قرار دارد و متعلق به
" احمد خان بیات ماکو " معروف به " افخم السلطنه " بود
و قدمت آن به سال 1276 شمسی بر می گردد
این بنا شامل دو طبقه، همکف و زیرزمین است. تزیینات بنا
شامل گچ بری،آیینه کاری، نقاشی های دیواری، پنجره های ارسی،
درهای چوبی، گچ بری ها و ... است.
اراک :
1_ دبیرستان صمصامی بیات از قدیمی ترین دبیرستان های ایران است
تاسیس در سال 1270 هجری شمسی
موسس : حاج ذوالفقار بیات
منبع عکس :http://zh.weather-forecast.com/photos/15525
2_ کاخ عزت الله خان بیات واقع در پنجعلی
منبع عکس :http://www.bayatfamily.lxb.ir/
3_ برج خاندان بیات
مربوط به دوره قاجاریه واقع در حاشیه شرقی شهر قورچی باشی
4_ بازاچه سهام السلطان(سام السلطان) :
مرتضی قلی بیات معروف به سهام السلطان از بزرگان ترکان بیات
در شهر اراک بازارچه ای را تاسیس کرد که تا امروز باقی است
و به اسم او مشهور است
5_ بیمارستان قدس :
این بیمارستان با کمک سه تن از بیات ها ساخته شد
که در ادامه توضیح خواهم داد
خانم قدس السلطنه بیات در سالهای آخر عمر زمین قلعه بزرگش
در اراک را که 7000 متر مربع مساحت داشت برای احداث
بیمارستان معروف قدس اراک از قرار متری یکصد تومان در
اختیار دکتر اکبر بهادری قرار داد و چون برای بیمارستان بود
متری بیست تومان هم تخفیف داد ایشان سهام خود در
بیمارستان قدس اراک را به بیمارستان وقف نمود تا
بیماران فقیر رایگان معالجه شوند به همین جهت نام این بیمارستان
به نام ایشان یعنی قدس نامیده می شود
همچنین مرحومه خانم زرین تاج بیات فرزند محمدرضا بیات ،
ایشان مالک سه دانگ از روستای گوار بوده است
مرحومه خانم بیات به همراه مرحوم همسرشان از بزرگترین خیرین
اراک بودند که یکی از کارهای خیر ایشان مشارکت در ساخت بیمارستان قدس در شهر اراک بود
و همچنین دکتر اکبر بهادری که از ایل بزچلو بیات بود
ایشان علاقه زیادی به گسترش خدمات پزشکی و بهداشتی
در جامعه داشت از جمله می توان به کمک ایشان
به خانم قدس السلطنه بیات برای احداث بیمارستان قدس
در شهر اراک اشاره کرد که با جمع آوری پزشکان مجرب
از دیگر شهرها در ارتقای کیفیفت بیمارستان قدس اراک نقش مهمی داشت
(قبلا در مطلبی تحت عنوان طوایف و ایلات منشعب شده از قوم ترک بیات توضیح دادم
ایل بزچلو یکی از ایلات متعلق به قوم بیات است که نام اصلی آن بزچلو بیات است
و به مرور زمان به اختصار بصورت بزچلو درآمده است
(رجوع شود به مقاله بررسی نقش ایل بزچلو در عصر صفویه
علی ابوالقاسمی/ تاریخنامه خوارزمی/ شماره بیستم/ زمستان 1396))
6_ قلعه آقچه کهریز :
این قلعه در منطقه کمیجان در استان مرکزی قرار دارد
و متعلق به ایل بزچلو می باشد همانطور که قبلا در مطلبی
تحت عنوان طوایف و ایلات منشعب شده از قوم ترک بیات توضیح دادم
ایل بزچلو یکی از ایلات متعلق به قوم بیات است که نام اصلی آن بزچلو بیات است
و به مرور زمان به اختصار بصورت بزچلو درآمده است
(رجوع شود به مقاله بررسی نقش ایل بزچلو در عصر صفویه
علی ابوالقاسمی/ تاریخنامه خوارزمی/ شماره بیستم/ زمستان 1396)
منطقه کمیجان ، منطقه ای است که شاه اسماعیل صفوی
به ایل بزچلو بیات به عنوان تیول(هدیه) بخشیده است و
این منطقه به اسم بلوک بزچلو شناخته میشد که در همین اواخر
نامش به کمیجان تغییر یافت
قلعه آقچه کهریز نیز توسط ایلات بزچلو بیات ساخته شده است
طبق شواهد بسیاری از بزرگان ایل بزچلو براین نکته اذعان دارند که آدوربهادور سردار بزرگ ایل بزچلو در ملک شخصی خود در اطراف بانک ملی کنونی(در کمیجان) مدفون است ولی طبق یک سند مکتوب تمامی روسای ایل بزچلو در محل اتراق خودشان در محلی در قلعه آقچه کهریز مدفون هستند. چرا که عیسی خان بهادری در خاطراتش بازگو می نماید «که مادرم نام مرا که از نام عیسی خان که یکی از روسای ایل بزچلو بوده گرفته است و زمانی که کودک بودم پدرم از عیسی خان به عنوان رییس ایل بزچلو و دلاوری ها سخن گفته است. بارها با پدرم در مجموعه بیرونی قلعه بر سرمزار عیسی خان می رفتیم و برایش دعا می خواندیم
نویسنده علی اکبر آقچه کهریزی
منبع عکس :
https://garapapag.blogsky.com
تهران :
با تاسیس سلسله قاجار در تهران بخشی از تیره شام بیاتی در
شهر تهران ساکن شدند
افراد این تیره از بیاتها از متحدین ایل قاجار بودند
آنها در شهر تهران در محله عودلاجان در کوچه شام بیاتی ساکن شدند
آنها آثار زیر را احداث نمودند :
1_ کوچه شام بیاتی : در محله عودلاجان تهران که محل استقرار
آن ها بوده است در این کوچه ساکن شدند که هنوز این کوچه باقی است
2_ مسجد شیخ عبدالنبی نوری :
مسجد شیخ عبد النبی نوری در نزدیکی محله عودلاجان تهران قرار دارد
که در سال 1303 هجری قمری به همت محمد رحیم خان شام بیاتی و
حبیب الله خان شام بیاتی احداث گردید که در سال 1306 هجری قمری به
پایان رسید این مسجد در فهرست آثار ملی ایران به شماره
۱۳۷۳۴ تاریخ ثبت ۲۵/۰۸/۱۳۸۴ هجری خورشیدی
آدرس : شهر تهران _ خیابان مصطفی خمینی(سیروس سابق)
بعد از چهار را سر چشمه _ حد فاصله بن بست علیزاده کمیلی و
کوچه شهید ناصر فیروز کوهی پلاک 617
پیر قلی خان شام بیاتی در دوران آقا محمد خان قاجار مسجد و آب انباری نزدیک به
کوچه شام بیاتی در محله عودلاجان تهران احداث نمود در زمان کشیدن
خیابان سیروس ، مسجد و آب انبار در مسیر قرار گرفتند
(تاریخ تهران/حجت بلاغی/جلد 2)(1)
3_ عباس آباد :
محله عباس آباد که منطقه وسیعی است که
از غرب به محله یوسف آباد،از شرق به خیابان شریعتی
،از جنوب به خیابان تخت طاووس،و از شمال به زمینهایی
که از عباس آباد وسیع باقیمانده است محدود میگردد
زمانی متعلق به ملاعباس بیات ایروانی ملقب به میرزاآقاسی
صدراعظم محمدشاه قاجار بود در آن زمان شامل
زمین های زراعی وسیع ، روستایی محصور در قلعه و عمارتی خان نشین
بوده است به علاوه گفته می شود ملاعباس بیات مالک 1438 روستا و مزرعه بوده است
بعد از مرگ محمدشاه قاجار املاکش را رها کرد و به کربلای معلی رفت
و در همانجا درگذشت(2)
با مرگ عباس بیات ایروانی و در اختیار گرفتن این املاک توسط دیگران
و با توسعه شهر تهران ، قلعه و عمارت خانشین متعلق به عباس بیات
از بین رفتند اما نام وی بر این منطقه باقیماند و به عباس آباد شناخته می شود
4_ تکیه میرزا آقاسی :
همانطور که در بالا توضیح دادم ملاعباس بیات ایروانی
معروف به میرزا آقاسی صدر اعظم محمدشاه قاجار بود
در زمان صدارتش تکیه ای را در تهران ایجاد کرد که بسیار بزرگ بود
لازم به توضیح است تکیه محلی است که جهت انجام مراسم
عزاداری دهه عاشورا و مراسم تعزیه از آن استفاده میشده است
تکیۀ حاج میرزا آقاسی، معروف به تکیۀ عباسآباد در میدان ارگ قرار داشت.
سازندۀ تکیه حاج میرزا آقاسی، صدراعظم محمدشاه بود
و آن را در زمان صدراعظمی خود (۱۲۵۱-۱۲۶۴ق) ساخت
و بنا بر ضبط آمار دارالخلافۀ تهران «تکیۀ جناب صدراعظم» نیز نامیده میشد
تکیۀ حاج میرزا آقاسی بسیار بزرگ بود و روزنامۀ وقایع اتفاقیهدر شرح وزش باد و پاره کردن و فروانداختن چادر آن (در روزنامه به نام تکیۀ دولت آمده است)
به بزرگی چادر اشاره میکند
و مینویسد: چادر تکیه ۵۲ ذرع طول و ۳۲ ذرع عرض آن بود که با ۹ دیرک بر پا شده بود؛
در صورتی که چادر تکیههای بزرگ دیگر را معمولاً با ۳ تا ۶ دیرک برمیافراشتند
(شم ۴۰؛ نیز نک : شهیدی، ۲۴۶)
(چنانچه قبلا توضیح دادم عباس بیات ایروانی مالک منطقه عباس آباد تهران بود
که نام این منطقه هم از اسم او گرفته شده است برای همین
تکیه میرزا آقاسی به تکیه عباس آباد(مالک عباس آباد) هم معروف بود)
منابع :
1-
(هدایت، ج 10، ص 351ـ352)
(گفتن این نکته خالی از لطف نیست که
علاوه بر وجود تعداد زیادی روستا به نام بیات در کشور ایران
شهرها و روستاهای دیگری در کشورهای همسایه مانند عراق
و ترکیه به اسم بیات وجود دارد که بنیان گذاران این شهرها و
روستاها ترکان بیات بوده اند و ساکنان این شهرها و روستاها
از نسل ترکان بیات هستند که اکثرشان به زبان ترکی اجدادشان
صحبت می کنند
همچنین در جغرافیای ایران دشت بیات و قیزیل تپه بیات را هم داریم)
افغانستان :
در کشور افغانستان هم تعداد زیادی از ترک های بیات زندگی می کنند
که از آن ها ابنیه هایی باقی مانده است از جمله :
1_ محله قزلباش کابل2_ قلعه محمود خان قارا بیات
3_ پل محمود خان قارا بیات
منبع : http://af.farsnews.com/social/news/13950728000669
4_ بیمارستان صالحه بیات در شهر بلخ در کشور افغانستان قرار دارد
5_ انستیتو تکنولوژی بیات در دانشگاه(پوهنتون) آمریکایی کابل :
به منظور گسترش علم و دانش در افغانستان
آقای احسان الله بیات که از تجار و خیرین بزرگ هستند
در سال 1397 هجری خورشیدی اقدام به تاسیس آن نمودند
عراق :
1_ قلعه کرکوک : جمعیت زیادی از قوم ترک بیات در شمال کشور عراق امروزی
از جمله در شهر کرکوک زندگی می کنند
که در کشور عراق به ترکمان مشهور هستند
بیات ها در شهر کرکوک قلعه ای را بر روی ویرانه های قلعه ای باستانی ساختند
که به قلعه کرکوک شهرت دارد و نماد شهر کرکوک می باشد
خانه های داخل قلعه و اطراف قلعه متعلق به بیات ها است
2_ قلعه بیات : از مشهورترین آثار بیات های دزفول قلعه ای بوده
که بر سر راه دزفول و عراق بوده است(نویدی ص101)
نادرشاه هنگامی که از عراق به سوی خوزستان می رفت
در این قلعه توقف کرد(استرآبادی ص223 )
ویرانه این قلعه امروزه در کشور عراق پابرجاست(لسترنج ص69_70)
کشور آذربایجان :
_ در کشور آذربایجان قلعه ای متعلق به بیات ها وجود داشته است
که در منابع تاریخی کشور آذربایجان از آن نام برده شده
متاسفانه این قلعه مخروب و از آن آثاری باقی نمانده است
روسیه :
_ در روزگار شاهعباس اول صفوی گروهی از بیاتهای سپاهی در دربند و
شابران شیروان مقیم بودند
و فرخسلطان، حاکم آن ولایات و سرکردۀ آنان بود
(همو، 3/1812). به همان سبب یکی از دروازههای دربند
«بیات قاپی» نامیده میشد(باکیخانف، 51؛مینورسکی، 88)
امروزه در بند جزو کشور روسیه و جنوبی ترین شهر روسیه است
آفریقای جنوبی :
قبلا در مطلبی تحت عنوان قوم بیات افغانستان اشاره کردم
که در زمان سلطه سلسله ترک مسلمان گورکانی بر افغانستان
تعدادی از ترک های بیات ساکن در افغانستان جذب در سلسله گورکانی شده
و جزو مقامات درباری و فرماندهان ارتش گورکانی شدند
با تصرف شبه قاره هند توسط گورکانیان و انتقال پایتخت
گورکانیان به شبه قاره هند گروهی از بیات ها که
جزو مقامات درباری و ارتشی گورکانیان بودند به هندوستان نقل مکان کردند
با ضعف گورکانیان و سقوط آنان و مستعمره شدن هندوستان
و تعداد دیگری از سرزمینها توسط بریتانیا ؛
بریتانیا گروهی از هندی ها را برای زندگی و کار تشویق
به مهاجرت به آفریقای جنوبی کرد
گروهی از هندی ها از جمله تعدادی از ترکان بیات مستقر در هند
هم برای زندگی و کار به آفریقای جنوبی رفتند
از جمله آنان می توان به چهره شناخته شده هندی در آفریقای جنوبی ،
آقای آمود بیات(amod bayat) اشاره کرد که بازرگان و سیاستمداری موفق بود
او در کنگره هندی های آفریقای جنوبی زمانی که مهاتما گاندی در آفریقای جنوبی ساکن
و عضو این مجلس بود با مهاتماگاندی رهبر مشهور هندوستان همکاری داشت
او تجارتخانه ای را در شهرPietermaritzburg در کشور آفریقای جنوبی
در سال 1890 میلادی تاسیس کرد
این تجارتخانه در سال 1976 میلادی تخریب شد
در زیر عکس تجارتخانه بیات در آفریقای جنوبی را مشاهده می کنید
منبع عکس : Indian Townscape Features in Pietermaritzburg مقاله / صفحه 60
بیات اسلاملو
بیات اسلاملو
طایفه بیات اسلام لو یکی ازطوایف ایل بیات است
به گفته آقای امیر تیمور اسفندیاری بیات این تیره از بیات ها که در منطقه
بند بهمن شهرستان کوار (نزدیک شیراز ) ساکن شده اند
و زندگی می کنند
از نوادگان شخصی به اسم اسلام هستند که
برادر مستعلی بیگ بیات بوده است
از مشهور ترین فرزندان اسلام خان بیات شخصی به اسم
مهر علی خان بیات اسلاملو بوده است که در حکومت زندیه در زمان
کریمخان زند در شیراز دارای نفوذ زیادی بوده است
منبع : (غفاری کاشانی ص ۱۶۵ ۱۸۸ ۱۹۱ ۴۷۶)
رسم اجاق در بیات ها و ستاره های ترکی
رسم اجاق در بیات ها و ستاره های ترکی
در این مطلب به بررسی رسم اجاق در هنگام مراسم ازدواج
در طوایف مختلف بیات می پردازیم :
1_ بیات ها دراستان فارس و منطقه باشت
گچساران
بیات ها در استان فارس و منطقه باشت گچساران رسم
مربوط به اجاق را در هنگام ازدواج مانند دیگر طوایف ترک
برگزار می نمایند که به صورت زیر می باشد :
در خانوارهای ترک عروس وقتی می خواهد از خانه پدر
به خانه داماد برود سه بار به گرد اجاق پدر می چرخد و مقداری از
خاکستر اجاق را به همراه نان به کمر می بندد تا زندگی پر برکتی
داشته باشد
2_ بیات های روستای سیراوند در منطقه اسدآباد همدان
گروهی از بیات ها در روستای سیراوند در منطقه اسد آباد همدان ساکن
شده اند که آنها رسم مربوط به اجاق را در هنگام ازدواج به صورت دیگری
برگزار می نمایند که در زیر بیان می شود :
بیاتها رسومی در عروسیها دارند که در میان سایر مردم روستا و همچنین سایر ترکهای منطقه دیده نمی شود در پایان عروسی مسابقه ای ترتیب داده می شود که بیشتر جوانان روستا که از آمادگی بدنی بر خوردارند شرکت می کنند به اینصورت که داماد با ساز و دهل به محلی تخت و هموار میرود در آنجا با طناب شکلی شبیه به گل شش برگ یا ستاره شش پر بر روی زمین توسط ریش سفید طایفه ساخته می شود که به آن اوجاق یا بیات اوجاقی گفته میشود} زمانی که این ایل در ترکستان می زیسته بدین صورت که داماد وسط پره های آن ستاره و یا گلبرگ آن گل را بوسیده و در مرحله آخر وسط آن را نیز بوسیده و دستش را بالا می برد و سپس گروهی از جوانان که حدود 400متر دور تر در یک صف ایستاده اند با بالا رفتن دست داماد یا کوره کن با صدای قاچ (بدو) که در گذشته از صدای تیر استفاده می شد به سمت اوجاق که داماد در نزدیک آن است می دوند و شخصی که اول به خط پایان برسد یک خروس چاق و چله از داماد به صورت هدیه و پیشکش دریافت می کند و نفر دوم و سوم هم به تناسب پارچه یا دستمال و هدیه دیگری دریافت می کنند که این مراسم با شور و هیجان خاصی بر پا میشود گفته می شود در گذشته به صورت مسابقه سوارکاری با اسبهای ترکمنی ایل بیات بوده واکنون به علت یکجا نشینی این طایفه و نبود اسب به صورت مسابقه دو برگزار میگردد.
مطلب فوق برگرفته از وبلاگ زیر به نویسندگی آقای مجید بیاتی
می باشد
http://www.asadabadsiravand.blogfa.com/?p=3
3_ بیات های روستای خوی در نزدیکی شهرکرد
زمانی با دوستی به اسم آقای حبیبی خویی آشنا گردیدم که آنها نیز از
بیات ها هستند که گویا جدی به نام حبیب بیات داشته اند
آنها به علت گذر زمان و دوری از دیگر مردم ترک زبان قادر به تکلم
به زبان ترکی نیستند ولی جالب این است که رسم اجاق را هنوز
به هنگام ازدواج برگزار می نمایند چنانکه مانند بیات های روستای
سیراوند اقدام به رسم شکل ستاره چند پر می نمایند که عروس
به اطراف آن می گردد و نمادی از اجاق ایل بیات می باشد
گفتن این پرسش ضروری است که این ستاره چند پر چگونه
و از کجا به رسم اجاق بیاتهای روستای سیراوند و روستای خوی
راه یافته است ؟
آیا اجاق ایل بیات به این شکل در زمانهای بسیار قدیم
ساخته می شده است
که در میان بیاتهای این دو روستا باقی مانده است؟
یا صرفا نمادی از خورشید به عنوان زاینده نور و گرما به عنوان
نماد اجاق بیات است؟
یا ستاره را به عنوان نماد اجاق بیات گرفته اند؟
جالب است بدانید در شجره نامه طوایف ترک اوغوز که در
کتاب دیوان لغات الترک نوشته محمود کاشغری آمده است
جد اعلای ترکان بیات(بایات) به شخصی به اسم بایات می رسد
که او هم فرزند گون خان(یعنی خورشید خان) است
گفتن این نکته خارج از لطف نیست که بدانید در باور ترکان باستان
جهان به دور ستاره قطبی می چرخیده است
که احتمالا علت اهمیت ستاره قطبی برای آنان در کمک گرفتن
از آن برای مسیریابی بوده است پس احتمال اینکه این
شکل ستاره که توسط ترکان بیات سیراوند و خوی ساخته می شود
اشاره به ستاره قطبی باشد زیاد می باشد
در قدیم ستاره هشت پر از علایم مورد علاقه ترکها بوده است
آقای زائور حسن اف در کتاب " سکیف های امپراطور "
دلیل علاقه و شکل گیری ستاره هشت پر را ریشه در آیین کهن
ترکهای آسیای میانه و قبل از تشرف آنها به دین مبین اسلام می داند
ستاره هشت پر در قالی های ترکی و در کاشی کاری آثار تاریخی
ساخته شده به وسیله سلسله های ترک زیاد دیده می شود
در زیر یک قالی ترکی بافته شده در منطقه شیروان در کشور آذربایجان
با ستاره های هشت پر و هچنین یک کاشی به شکل ستاره هشت پر
را مشاهده می کنید
امروزه ستاره هشت پر در پرچم کشور جمهوری آذربایجان هم وجود دارد
اما ستاره پنج پر هم در کاشی کاری ابنیه تاریخی که در زمان
سلسله های ترک ساخته شده اند هم دیده می شود
محققین بر این باورند که
ستاره پنج پر از ستاره هشت پر اقتباس شده است
در قرن هجدهم دولت عثمانی تصمیم به انتخاب یک پرچم ملی گرفت.
این پرچم انتخابی ,در سال 1793 ,ستاره ای هشت گوشه و هلال ماه داشت.
در سال 1844,در دوره تنظیمات , ماه و ستاره پنج پر به عنوان پرچم ترکیه انتخاب شد
4_ بیات های چمن سلطان
لازم به ذکر است که بیات های منطقه چمن سلطان تا دوران قاجار
رسم اجاق را اجرا می کردند5_ بیات های اشکفتک
بیات های منطقه اشکفتک در مجاورت شهرکرد در استان
چهارمحال و بختیاری در گذشته این رسم را اجرا می کردند
اجاق بیات
اجاق بیات
در این مطلب به معرفی اجاق پرداخته و همچنین توضیحی در مورد
اجاق بیات مستعلی بیگ و اجاق مربوط به دیگر طوایف بیات می دهم
ابتدا بهتر است بدانیم جایگاه اجاق در میان ترکهای غزتبار چیست
اجاق در اصل در ترکی به معنای محل آتش می باشد
که از کلمه اوت یا اود به معنی آتش و پسوند اق تشکیل شده است
( اوت/اود+ اق) که معنی محل آتش می دهد و
در اثر تغییرات زبانی به شکل اجاق در آمده است اما
معنای دیگری نیز دارد که به معنای کانون و سرچشمه می باشد
چنانکه در طوایف ترک اشخاص را به اجاقشان قسم می دهند
اما اجاق به جز ارزش معنوی که دارد نماد بیرونی هم دارد
محلی را که هر خانوار در آن آتش روشن می کند
و نان می پزد با توجه به اینکه نان در ایل بیات جایگاه ویژه ای
دارد اجاق آن خانوار می گویند که نماد برکتی است که خداوند
به آن خانواده عنایت فرموده است
چنانکه در خانوارهای بیات وقتی عروس می خواهد از خانه پدر
به خانه داماد برود سه بار به گرد اجاق پدر می چرخد و مقداری از
خاکستر اجاق را به همراه نان به کمر می بندد تا زندگی پر برکتی
داشته باشد همچنین اجاق بعضی خانوارها و طوایف
در میان ترکان دارای شهرت بیشتری است از جمله این اجاقهای
مشهور اجاق مستعلی بیگ بیات است
که در منطقه سمیرم
در پشت روستای هوک در استان اصفهان که محل ییلاق بسیاری
از طوایف ترک می باشد قرار دارد
باور به این اجاق ها در بین طوایف ترک چنان قوی بوده و هست که
گاهی برای درمان بیماری خود از خاکسترهای باقیمانده آن می خوردند
و حتی برای حل مشکل خود خداوند را به این
اجاقهای معروف قسم میدادند
اهمیت اجاق در میان ایلات ترک چنان والاست که استاد بزرگ
محمد بهمن بیگی کتابی تحت عنوان " به اجاقت قسم "
را به نگارش در آورده اند
در ادامه به معرفی بیشتر اجاق مستعلی بیگ بیات می پردازیم
مستعلی بیگ نام یکی از خان های معروف اینطایفه بوده است
که هم اکنون اجاقی از او در سمیرم
در پشت روستای هوک به یادگار مانده است
که در میان طوایف ترک دارای حرمت زیادی است در باب علت حرمت
این اجاق در میان طوایف ترک نقل های زیادی است
مهمترین آن گفته شده است که:
گویا در سالی افراد این طایفه که در نزدیکی اجاق نام برده
اتراق کرده بودند در اثر سرمای ناگهانی هوا
و نبود آتشی گرم کننده اذیت می شوند و آتشزنه ای هم
نداشتند که از آن استفاده نمایند
از مستعلی بیگ تقاضای چاره ای می نمایند که
مستعلی بیگ می گوید خاکسترهای مربوط به
آتش بجای مانده از سال قبل را بهکناری بزنند
آنها از این حرف مستعلی بیگ تعجب می کنند
اما مستعلی بیگ دوباره حرف خود را تکرار می نماید و
آنها با ناباوری خاکسترهای مربوط به سال قبل را کنار
میزنند و می بینند
هنوز مقداری آتش در خاکسترهای آن باقی است و با استفاده
از آن آتش بزرگی درست می نمایند
در بین طوایف ترک اجاق بیات مستعلی بیگ به عنوان
تنها اجاقی که همیشه روشن است مشهور بوده است
البته من از یکی از بیاتهای تیره مستعلی بیگ که
ساکن منطقه باغناری شیراز بودند شنیدم بعد از سکونت گروهی
از افراد طایفه بیات مستعلی بیگ در منطقه باغناری شیراز
پدربزرگشان در منزل خویش اجاقی برپا کرده بودند که در نزد اهالی
ترک منطقه باغناری شیراز دارای احترام زیادی بود که آن نیز متاسفانه
به دلیل ساخت و ساز منزل از بین رفته است
و در ادامه به معرفی دیگر اجاق های بیات می پردازیم :
بیات های روستای اشکفتک یا اشگفتک :
روستای اشگفتک یا اشکفتک نیز در غرب شهرکرد قرار دارد و
طایفه ای ازایل بیات نیز در آنجا سکونت دارند آنها نیز در گذشته
در روستایشان اجاق بیات داشته اند
بیات های روستای یاتان :
ابتدا به معرفی روستای یاتان بپردازم روستای یاتان روستایی در نزدیکی
شهر ساوه در استان مرکزی می باشد
به مانند مورد قبل چندی قبل نوشته ای از یکی از افراد
این روستا را در جایی خواندم که اصالتشان طبق گفته
اجدادشان به ترکهای بیات می رسید
طبق گفته ایشان در آن روستا هم اجاق بیات داشته اند که
آن نیز به مرور زمان از بین رفته است
بیات های منطقه سرولایت :
اجاقی از ترکان بیات در نزدیکی روستای چکنه در بخش سرولایت
از شهرستان نیشابور قرار دارد که در مجاورت روستای چکنه در
محلی به اسم " دره اجاق چکنه " می باشد
دره اجاق با طبیعت زیبا و سرسبز همراه با رودخانه دائمی
در طول سال همه ساله پذیرای گردشگران متعددی از سراسر
نقاط خراسان رضوی و شمال بوده و
از نقاط جاذب گردشگری شهرستان نیشابور محسوب می گردد.
لازم به ذکر است اهالی منطقه سرو لایت نیشابور و
روستای چکنه از ایل ترک بیات هستند
تصویر نامه صولت الدوله قشقایی در مورد اجاق
بیات مستعلی بیگ
گفتن این نکته ضروری است که صولت الدوله قشقایی نامه را
با نام اصلی خویش یعنی اسماعیل قشقایی به تاریخ
12 ربیع الثانی 1351هجری قمری نوشته است
که موارد ذکر شده و عبارت" اجاق بیات که مشهور است "
در تصویر با خط قرمز مشخص شده است
تصویر زیر متعلق به اجاق بیات در " دره اجاق چکنه " در نزدیکی روستای چکنه
واقع در بخش سرولایت شهرستان نیشابور می باشد
محدوده زندگی ایل بایات(بیات) قبل از ورود به فلات قاره ایران
محدوده زندگی ایل بایات قبل از ورود به فلات قاره ایران
همانگونه که ابن فضلان در سفرنامه اش (صفحه 66) نوشته است :
(... و یخ های رود جیحون آب شد ما لوازم مورد نیاز را برای سفر به
سرزمین ترکها فراهم ساختیم...)
این جمله نشان میدهد زمان سفر ابن فضلان از شهر جرجانیه
به شرق رود جیحون که منطقه ای ترک نشین بوده در
اوایل بهار بوده است که یخهای زمستانی رودخانه جیحون(آمو دریا)
آب شده است
همچنین ابن فضلان(سفرنامه اش صفحه 69) می نویسد :
( در روز 17 ذیقعده سال 309 به قبیله ای از ترکها به نام غزها رسیدیم
...آنان مردمی صحرا نشین هستندو چادر دارند و همیشه در حرکتند...)
از عبارات بالا که ابن فضلان بیان داشته است متوجه میشویم ابن فضلان
در اوایل بهار به سرزمین غزها رسیده است و باتوجه به زندگی عشایری
آنها که ابن فضلان اشاره کرده است
نتیجه میگیریم ایل بایات که از طوایف اغوز بوده محلی را که ابن فضلان
نام برده است محل قشلاق شان بوده است که در تصویر بالا
شرق رود جیحون(آمودریا)
یعنی حوالی منطقه kath که در تصویر بالا نشان داده شده بوده است
همچنین در بعضی منابع گفته میشود بایات ها از شرق دشت قبچاق
آمده اند این مطلب نشان می دهد که ایل بایات ییلاق شان را در
دشت قبچاق که در فصل تابستان دارای هوایی سردتر نسبت
به غرب رودخانه جیحون(آمودریا) بوده می گذارندند
دشت قبچاق منطقه بسیار وسیعی بوده است که
که در نقشه بالا با رنگ قرمز نشان داده شده است
اکثر مناطقی که در بالا به آن اشاره شده است امروزه اکثرا در
کشور قزاقستان قرار دارد
عکسی که در پایین مشاهده می نمایید مربوط به گورستانی باستانی
در کشور قزاقستان است که آثاری از تدفین افراد قوم بیات را
در آنجا بدست آورده اند
منبع عکس :
https://turkcetarih.com/kazakistan-ustyurttaki-turk-tarzi-mezar-yapilari-3/